1-1-2 harthulp via de Ambulancedienst

Dit practicum heeft tot doel je in korte tijd kennis te laten maken met medische expertsystemen, één van de vakgebieden in de opleidingsvariant Medisch-technische Informatica. Je gebruikt een klein deel van een medisch expertsysteem dat ontwikkeld is om personeel van de Centraalpost Ambulancedienst van advies te dienen over het al dan niet sturen van een ambulance naar aanleiding van een telefonische melding. Dit expertsysteem geeft advies bij klachten van pijn op de borst.

Wat is een hartinfarct?

Eén van de gevreesde oorzaken van pijn op de borst, en verwante klachten, is het hartinfarct (ook wel myocardinfarct genoemd). Een hartinfarct is het afsterven van hartweefsel, meestal een stukje hartspier (myocard), ten gevolge van afsluiting van de bloedtoevoer. De afsluiting wordt meestal veroorzaakt door een stolsel in een kransslagader ( coronair arterie of arteria coronaria). Het hartinfarct is een zogenaamde coronaire hartziekte. In Nederland krijgen ongeveer 50.000 personen jaarlijks een hartinfarct.

Wie krijgen het?

Hoewel het hartinfarct bij zowel vrouwen als mannen op elke leeftijd kan voorkomen, is men er op jonge leeftijd bij ogenschijnlijk gezonde personen vaak niet op bedacht. Bij mannen na het 40ste levensjaar komt het hartinfarct veel voor. Vrouwen kunnen ook een hartinfarct krijgen, maar vrouwelijke hormonen hebben een beschermende werking. Daardoor zijn vrouwen met een hartinfarct gemiddeld genomen zo'n 10-15 jaar ouder dan mannen. Het zal je bekend zijn dat personen die roken, te veel cholesterol in het bloed hebben, en te hoge bloeddruk hebben, extra risico lopen op het krijgen van een hartinfarct.

De ambulancedienst

Vaststellen dat iemand met hartklachten een hartinfarct heeft, is buiten het ziekenhuis heel moeilijk. Zodra iemand in het ziekenhuis is, kan laboratoriumonderzoek worden verricht, en kan bijvoorbeeld een electrocardiogram gemaakt worden. Dit zijn allemaal tests die worden gebruikt om een vermoeden op een hartinfarct te bevestigen. Men zou met recht kunnen zeggen dat artsen in het ziekenhuis het gemakkelijk hebben: hen staan allerlei moderne mogelijkheden ter beschikking voor het stellen van een diagnose.

Het is bekend dat de meeste patiënten de eerste uren na het optreden van het hartinfarct overlijden. Het is daarom van groot belang iemand met een hartinfarct zo snel mogelijk in een ziekenhuis te krijgen. Dit is de taak van de Centraalpost Ambulencedienst. Deze dienst is via het telefoonnummer 1-1-2 te bereiken. Verpleegkundigen die deze post bemannen, moeten beslissen of al dan niet een ambulance moet worden gestuurd naar iemand met pijn op de borst. Natuurlijk zouden zij naar iedereen met pijn in de hartstreek, armen of hals een ambulance kunnen sturen. Slechts een fractie van de personen met hartklachten heeft echter ook daadwerkelijk een hartinfarct. Het zou geld- en tijdverspilling zijn om naar iedereen met pijn op de borst een ambulance te sturen. Bovendien kan het onderzoek dat een patiënt in het ziekenhuis moet ondergaan, belastend of zelfs gevaarlijk zijn. Als je niet echt ziek bent, kun je maar beter niet in een ziekenhuis liggen.

Het grootste probleem voor een verpleegkundige van de ambulancedienst is dus het stellen van een diagnose via de telefoon. Het expertsysteem dat in dit practicum gebruikt wordt, is een eerste aanzet de verpleegkundigen hierbij te helpen. Dit expertsysteem maakt uiteraard slechts van eenvoudige informatie (klachten en verschijnselen) gebruik. Immers, alle gegevens worden via de telefoon verstrekt.

Andere coronaire hartziekten

Als we ons afvragen of iemand een hartinfarct heeft, is het nuttig ook aandoeningen te overwegen die sterk op het hartinfarct lijken, en waarmee verwarring zou kunnen ontstaan. Bijvoorbeeld, het syndroom angina pectoris (pijn op de borst) wordt, net als het hartinfarct, veroorzaakt door vernauwde kransslagaders (coronair arteriën), maar leidt niet tot het afsterven van hartweefsel. Bij de meeste vormen van angina pectoris is er een tijdelijke, relatief te lage bloedtoevoer naar de hartspier, die zich uit in pijn.

In feite is de situatie ingewikkelder, want er worden verschillende vormen van angina pectoris onderscheiden:

Het via de telefoon bepalen of een persoon een hartinfarct of een bepaalde vorm van angina pectoris heeft, is niet eenvoudig (en vrijwel nooit met grote zekerheid mogelijk).

Belangrijke gegevens

De volgende gegevens en verschijnselen zijn van belang bij de diagnostiek van hartziekten via de telefoon:

Op grond van deze gegevens, en een grof model van de factoren die de bloedtoevoer naar het hart beïnvloeden, kan vastgesteld worden welke hart-aandoening de persoon wellicht heeft.


Druk op de onderstaande knop om het medisch expertsysteem voor advies bij pijn op de borst te starten.


Peter Lucas (lucas@cs.ruu.nl)
Lennart Herlaar (lennart@cs.ruu.nl)